Trun – Cuort Ligia Grischa
Sogn Gieri 1698 - ils delegai dalla Ligia Grischa s'entaupan a Trun

L'exposiziun speciala stat cumpleinamein el senn dil giubileum da "600 onns Ligia Grischa".
Duront varga 370 onns era la Cuort Ligia Grischa, oz Museum Sursilvan, mintgamai la primavera entuorn il di da Sogn Gieri il center dalla Ligia Grischa. Cheu serimnavan ils delegai da tut las 21 vischnauncas giudizialas per discuorer communablamein las fatschentas pendentas. L'exposiziun pren la caschun dil giubileum per dar ina investa directa ella dieta digl onn 1698.
Nus havein la caschun dad udir ils discuors da singuls delegai duront las fatschentas ufficialas en ils zulers ed en la sala da dertgira. Era savein nus dar in'egliada davos las culissas e survegnin ina impressiun dallas grondas lavurs preparativas en casa e surtut en cuschina. Ellas stanzas da durmir sut il tetg udin nus da notg ils discuors secrets dils signurs delegai. Ei sepresentan: igl avat da Mustér, igl administratur dil Signuradi da Razén sco representant digl imperatur austriac, il landrehter Johann Gaudenz von Capol, ils mess dalla Surselva, dallas vischnauncas giudizialas dil Rein posteriur e dil Mesauc. En cuschina dat la cuschiniera in'investa en il plan da menu e co ei vegn procurau pil beinstar corporal dils delegai.
In giug historic divertent che sebasa sin fontaunas historicas.

 

La sala dils causligia – presentada da niev
Il cauligia, el era il magistrat suprem dalla Ligia Grischa. Mintg’onn vegneva el elegius il di da Sogn Gieri al Pundstag, la dieta annuala dalla Ligia a Trun, e teneva siu uffeci duront in onn. Dapi igl onn 1487 ei vegniu installau in turnus denter ils treis signurs principals – igl avat da Mustér, il Signuradi da Razén ed il Signuradi da Sax-Mesauc – per l’elecziun. Entuorn igl onn 1700 ei vegniu entschiet ad ornar la sala dils causligia cun lur uoppens per render honur ad els. Varga 180 uoppens ein oz d’anflar en la sala. En l’exposiziun actuala vegnan quels uoppens decifrai ed ils causligia appartenents purtretai en ina cartoteca – forsa era in da Vos antenats gie in cauligia?

Exposiziun d'art GRISCH - exposiziun dad ovras contemporanas

En l'exposiziun d'art GRISCH presentein nus lavurs contemporanas da 16 artistas ed artists digl anteriur territori dalla Ligia Grischa. En differentas modas ein els s’occupai intensivamein cun la colur grischa. Las ovras ch'ein aschia naschidas mettan il grisch sco tun da colur en il center e tematiseschan la colur ton culturalmein sco historicamein. Surprendentamein semuossa in maletg colurau e plein fassettas.
L’exposiziun ei vegnida realisada en collaboraziun cun Visarte Grischun.

Artistas ed artists:
Abbühl Ernestina, Sargans / Flem
Alig Andrea, Zignau / Sursaissa
Cajacob Evelina, Malans / Sumvitg
Cantieni Eveline, Winterthur / Pignia
Casutt Anton, Cuera / St. Martin
Derungs Walter, Basel / Surcasti
Gienal Yvonne, Glion / Disentis/Mustér
Hunter Chris, Basel / Flem
Huonder Giordana, Cumpadials
Isenschmid Luc, Versomi
Komminoth Markus, Flerden am Heinzenberg
Krauss Franziska, Verdabbio / Misox
Schmid Claudia, Turitg / Vals
Sulser Delia, Versomi
Tamo Miguela, Basel / San Vittore
Tomaschett Lotar, Trun

Sut igl ischi 2024 - 600 onns Ligia Grischa

Il 2024 eis ei 600 onns dapi il reengirament dalla Ligia Grischa sut igl ischi a Trun, quei vegn festivau dalla vischnaunca denter auter cun treis occurrenzas culminontas.

Chor viril Ligia Grischa sin viadi historic
Cun ina retscha da concerts igl avrel e matg porta il Chor Ligia Grischa omagi alla Ligia Grischa. Previ ein concerts da tempra historic-patriotica en loghens d’impurtonza per la Ligia Grischa: Trun – Glion – Domat e Mesocco. Cant, plaid e musica fuorman quellas producziuns. Las canzuns vegnan munidas cun texts che laien reviver fatgs historics, legendas e detgas.

Détgas e fatg(a)s d’ina perdetga metta
Il zercladur suonda in’ovra multimediala cun cant, musica e films, dedicada alla historia digl ischi da Trun. Affons, chors, solists ed orchester contan e sunan la musica accumpignada da maletgs, films cuorts e fatgs historics. Ei vegn sunau ovras per semeglia dil giug festiv «Trunser Festspiel» da Duri Sialm, ni era ovras contemporanas dils interprets Alexi e Marcus, Pascal Gamboni e Corin Curschellas.

Sut igl Ischi – il teater
Il teater sut tschiel aviert, daus igl uost, ei vegnius screts explicitamein per Trun en igl onn da giubileum e considerescha las atgnadads dalla vischnaunca e dalla regiun. Il teater gioga el temps dad oz, selai denton era inspirar da fatgs historics dalla veglia Ligia. Igl autur muossa ina variaziun da present e futur e tschenta la damonda, eis’ei uras per ina nova ligia?

Ulteriuras informaziuns sut www.ischi2024.ch.

Salid dil Grischun – in’exposiziun da cartas postalas dils onns glorius

Exposiziun 13-04 – 9-06-2024

Simon Bundi, Curdin Albin, Fotostiftung Graubünden
Naven dils onns 50 ei la Svizra quasi vegnida baghegiada da niev. La nova beinstonza ha fatg dil Grischun ina destinaziun da vacanzas moderna. Adina dapli glieud ei vegnida tier nus cun auto per ir cun skis e far vacanzas – en hotels ni schizun en in’atgna habitaziun.

Nus schein reviver quei temps cun ver 90 cartas postalas en colur. Sin quellas catt’ins era in tschuat ch’ins spitgass buca dispet, per exempel mirs da fermada ni ina roscha autos sin ina via sur il Pass dil Fuorn. Ils maletgs dattan la caschun da discuvierer il cantun Grischun da niev. Forsa ch’ins sa era sedumandar: Tgei da quei plai oz aunc a mi?

200 onns premascensiun dil Tödi

Miu Tödi

Malgrad ch’el ei cun 3612 m il pli ault cuolm dalla Surselva, han mo paucs viu el. El ei numnadamein zuppaus davos auters cuolms e para perquei lunsch lunsch naven.
Pils biars resta il Tödi in siemi. Aschia era per pader Placi a Spescha - tenor igl enconuschent aventurier engles Arnold Lunn gl’emprem alpinist per propi. 5 ga ha el empruau adumbatten da contonscher siu péz. La 6avla emprova fa el ensemen culs catschadurs da camutschs Augustin Bisquolm e Placi Curschellas e siu survient Carli Cagienard. Gl’emprem da settember 1824, contonschan Bisquolm e Curschellas viers las 11:00 il péz dil Tödi. Al pader da 72 onns maunca la forza. El sto secuntentar culla rolla da perdetga.

Sil di 200 onns pli tard, dumengia gl’emprem da settember 2024, seregurdein nus da quella premascensiun cun films, fotografias e historias dil Tödi. Nus mussein il film che la cineasta Bertilla Giossi ha fatg per la Televisiun Rumantscha a caschun da 200 onns premascensiun dil Tödi. Amaturas ed amaturs dil Tödi muossan lur fotografias preferidas e raquentan tgei muntada che quei cuolm ha giu ed ha en lur veta. Il historicher Gieri Venzin meina tras l’occurrenza.

Occurrenzas 2024
Sonda, 27-04, las 14.15
Sentupada e guida publica cullas artistas ed ils artists dall'exposiziun d'art "GRISCH", moderaziun Alexa Giger
Dumengia, 28-04, las 14.15
Guida publica cul curatur Beat Gugger tras l'exposiziun "Sogn Gieri 1698 - ils delegai dalla Ligia Grischa s'entaupan a Trun"
Gliendisdis, 06-05, las 19.00
Introducziun per persunas d'instrucziun ellas exposiziuns "Sogn Gieri 1698 / GRISCH" cun Erica Cavegn-Pfister ed Alexa Giger
Venderdis, 17-05, las 19.30
La Lumnezia enteifer la Ligia Grischa : in excuors culturhistoric cun Martin Cabalzar
Dumengia, 26-05, las 14.15
Guida publica tras las exposiziuns "Sogn Gieri 1698 / GRISCH"
Sonda, 15-06
Fiasta da cant districtuala : di dallas portas aviartas e surdada dils pareris dils experts als chors participonts
Dumengia, 23-06, las 14.15
Guida publica tras las exposiziuns "Sogn Gieri 1698 / GRISCH"
Sonda, 13-07, las 19.00
La Tavolata : tscheina cun tratgas dil 17avel tschentaner (cun annunzia)
Sonda, 20-07, las 19.30
La Ligia Grischa : referat historic dad Adolf Collenberg
Dumengia, 28-07, las 14.15
Guida publica cun Alexa Giger tras l'exposiziun d'art "GRISCH"
Dumengia, 11-08, las 14.15
Guida publica tras l'exposiziun "Sogn Gieri 1698"
Dumengia, 01-09, las 16.15
Miu Tödi : film e discussiun cun Flurin Maissen ed Aluis Tambornino, moderaziun Gieri Venzin
Dumengia, 08-09, las 14.15
Guida publica tras las exposiziuns "Sogn Gieri 1698 / GRISCH"
Sonda, 14-09, las 16.15
Vernissascha dil cudisch "Guid da cultura Cuort Ligia Grischa Trun" culs auturs Sandro Decurtins e Marc Antoni Nay
Dumengia, 22-09, las 14.15
Luvratori d'uoppens per famiglias cun Magd Greta, alias Sandra Blum
Sonda, 05-10, las 14.15
Guida publica cul curatur Beat Gugger tras l'exposiziun "Sogn Gieri 1698 - ils delegai dalla Ligia Grischa s'entaupan a Trun"
Sonda, 19-10, las 19.00
La structura geologica dil Tödi - Sediments dalla mar sin 3000 msm : referat dad Adrian Pfiffner
Dumengia, 03-11, las 14.15
Finiziun digl onn festiv "Sut igl ischi 2024" e dallas exposiziuns "Sogn Gieri 1698 / GRISCH"

Guidas privatas per gruppas tras l’exposiziun
cuoz: 60 minutas
cuosts: CHF 90.-, plus CHF 10.- entrada per persuna
termin: sin damonda
maximum 25 persunas

Luvratori per classas da scola
cuoz: 120 minutas
cuosts: CHF 90.-
termin: sin damonda
max. 15 scolarAs

Gruppas e classas da scola che vulan visitar il museum duein per plascher s’annunziar per telefon 081 943 25 83 ni e-mail museum@trun.ch